नेपाल र भारतका हिन्दु धर्मावलम्बीले श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाउने छठ पर्व सूर्यदेव र छठी माताको उपासनासँग जोडिएको छ। विशेषगरी तराई–मधेशमा धुमधामका साथ मनाइने यो पर्व पछिल्लो समय पहाड र हिमाली क्षेत्रमा पनि लोकप्रिय बन्दै गएको छ।
छठ पर्व मनाउनुको मुख्य उद्देश्य सूर्यदेवप्रति कृतज्ञता प्रकट गर्नु र परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि तथा सन्तानको दीर्घायुको कामना गर्नु हो। सूर्यलाई पृथ्वीमा जीवन, ऊर्जा र वनस्पतिको आधार मानिन्छ। त्यसैले सूर्यको सम्मान र प्रकृतिप्रतिको आस्था प्रकट गर्न यो पर्व मनाउने धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परा छ।
पौराणिक मान्यताअनुसार महाभारतकालमा कर्ण र द्रौपदीले समेत सूर्यदेव तथा छठी माताको आराधना गरेको विश्वास गरिन्छ। छठको व्रत बसे मनोकामना पूरा हुने, सन्तान सुख प्राप्त हुने र परिवारमा सुख–समृद्धि छाउने जनविश्वास छ।
चार दिनसम्म मनाइने यस पर्वमा नहाय–खाय, खरना, साँझको अर्घ्य र बिहानको अर्घ्य गरी चार मुख्य विधि पूरा गरिन्छ। बाँसका टोकरीमा फलफूल, ठकुवा, भुसुवा लगायतका प्रसाद सजाएर अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिने गरिन्छ।
छठ केवल धार्मिक पर्व मात्र होइन, प्रकृतिप्रतिको सम्मान, पारिवारिक एकता, सामाजिक सद्भाव र आस्थाको अनुपम संगम पनि हो।
