विराटनगर । मस्तिष्कको अत्यन्त संवेदनशील तथा जीवनका लागि महत्वपूर्ण भाग पोन्टाइन क्षेत्रमा गम्भीर रक्तस्राव भएर कोमामा पुगेका एक बिरामीको विराटनगरस्थित नोबेल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पतालमा सफल उपचार गरिएको छ। अत्याधुनिक प्रविधि र बहुविषयगत विशेषज्ञ टोलीको सहकार्यमा बिरामीलाई सामान्य जीवनमा फर्काउन सफलता मिलेको हो।
बिरामीलाई अस्पताल ल्याउँदा मस्तिष्कको पोन्टाइन भागमा भएको ठूलो रक्तस्रावका कारण अवस्था अत्यन्तै नाजुक थियो। उनलाई एक आँखाको चलायमानतामा पक्षाघात सहित चेतना गुमेको अवस्था थियो र केही समयसम्म परिस्थिति अत्यन्तै जटिल रहेको थियो।
परीक्षणमा पत्ता लाग्यो 'क्याभर्नोमा'
विस्तृत परीक्षण तथा एमआरआईपछि बिरामीको मस्तिष्कमा मल्टिपल सेरेब्रल क्याभर्नस मालफर्मेसन अर्थात् साना-साना रक्तनलीका गाँठाहरू रहेको पत्ता लागेको थियो। तीमध्ये एउटा क्याभर्नोमा फुटेर पोन्टाइन क्षेत्रमा रक्तस्राव भएको थियो। पोन्टाइन ब्रेनस्टेमको अत्यन्तै महत्वपूर्ण भाग भएकाले त्यहाँ हुने ठूलो रक्तस्रावलाई न्युरोसर्जरीमा अत्यन्त गम्भीर र चुनौतीपूर्ण अवस्थाका रूपमा लिइन्छ।
बिरामीको उपचारको नेतृत्व नोबेल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पतालका न्युरोसर्जरी विभाग प्रमुख वरिष्ठ न्युरोसर्जन प्रोफेसर डा. प्रकाश काफ्लेले गरेका थिए।
शल्यक्रियापछि लामो समय भेन्टिलेटरमा
गम्भीर अवस्थामा रहेका बिरामीलाई आवश्यक न्युरोसर्जिकल उपचारपछि लामो समयसम्म मेकानिकल भेन्टिलेटरको सहयोगमा राखिएको थियो। केही सातापछि बिरामीले क्रमशः चेतना प्राप्त गर्न थाले र त्यसपछि बिस्तारै स्नायु प्रणालीको (न्युरोलोजिकल) अवस्थामा सुधार आउँदै गयो।
"बिरामीको अवस्था अत्यन्तै गम्भीर थियो। पोन्टाइन हेमरेज मस्तिष्कको सबैभन्दा संवेदनशील क्षेत्रमध्ये एकमा भएको थियो र बिरामी कोमामा हुनुहुन्थ्यो। लामो समय भेन्टिलेटरको सहयोग आवश्यक पर्यो। उपचारपछि उहाँले क्रमशः चेतना प्राप्त गर्नुभयो र स्वास्थ्यमा सुधार हुँदै गयो," प्रोफेसर डा. काफ्लेले बताए ।
दोस्रो चरणमा अत्याधुनिक रेडियोसर्जरी
बिरामीको तत्कालीन जीवनरक्षात्मक उपचारपछि बाँकी रहेका तथा भविष्यमा पुनः रक्तस्रावको जोखिम हुन सक्ने क्याभर्नोमालाई लक्षित गर्दै उपचारको दोस्रो चरणमा एड्जुभेन्ट रेडियोसर्जरी (सहायक विकिरण शल्यचिकित्सा) गरिएको थियो।
यो उपचार रेडिएसन अंकोलोजी विभागका विशेषज्ञहरू डा. प्रदीप भण्डारी र डा. सुमित सिंहको सहकार्यमा सम्पन्न भएको हो। मस्तिष्कका अन्य संवेदनशील संरचनालाई सकेसम्म सुरक्षित राख्दै लक्षित क्षेत्रमा मात्र उपचार केन्द्रित गरिएको थियो।
यसरी बिरामीको उपचारमा न्युरोसर्जरी, रेडिएसन अंकोलोजी तथा रेडियोलोजी लगायतका विभिन्न विभागका विशेषज्ञहरूको समन्वय र सहकार्य महत्वपूर्ण रह्यो।
तीन महिनापछि आफैं हिँडडुल गर्न सक्षम
तीन महिनापछि गरिएको पुनः परीक्षणमा बिरामीको स्वास्थ्य अवस्थामा उल्लेखनीय सुधार देखिएको छ। कुनै समय गम्भीर अवस्थामा अस्पताल भर्ना भएका बिरामी अहिले आफैं हिँडडुल गर्न सक्ने अवस्थामा पुगेका छन्।
"ठूलो पोन्टाइन हेमरेजपछि कोमामा पुगेको बिरामीलाई बचाएर क्रमशः सामान्य जीवनतर्फ फर्काउन सक्नु चिकित्सा क्षेत्रमा अत्यन्तै उत्साहजनक उपलब्धि हो। यस्तो गम्भीर अवस्थामा बिरामीको बाँच्ने सम्भावना अत्यन्तै चुनौतीपूर्ण हुन्छ। उहाँको अहिलेको सुधार हामी चिकित्सकहरूका लागि पनि एउटा अविस्मरणीय अनुभव हो," प्रोफेसर डा. काफ्लेले बताए।
उनका अनुसार, यस्तो जटिल अवस्थाको उपचार कुनै एउटा विभागको प्रयासले मात्र सम्भव हुँदैन। प्रारम्भिक न्युरोसर्जिकल व्यवस्थापनदेखि इन्टेन्सिभ केयर/आईसीयू, रेडियोलोजी, रिह्याबिलिटेसन तथा त्यसपछिको रेडियोसर्जरीसम्म विभिन्न विशेषज्ञहरूको निरन्तर सहकार्य आवश्यक हुन्छ।
रेडिएसन अंकोलोजिस्ट डा. प्रदीप भण्डारीले पनि बहुविषयगत उपचार पद्धति (मल्टिडिसिप्लिनरी एप्रोच) नै यस सफलताको मुख्य आधार भएको बताए।
"जटिल मस्तिष्क रोगहरूको उपचारमा न्युरोसर्जरी, रेडिएसन अंकोलोजी र रेडियोलोजी लगायतका टोलीबीचको सहकार्य अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। यस केसमा पनि सबै विभागबीचको उत्कृष्ट समन्वयले बिरामीलाई राम्रो परिणाम दिन सम्भव भयो," डा. भण्डारीले जानकारी दिए।
नेपालमै जटिल न्युरोसर्जिकल उपचारको सम्भावना
यो सफल उपचारले नेपालमा पनि अत्यन्त जटिल मस्तिष्क रोगको उपचारका लागि आवश्यक विशेषज्ञता, अत्याधुनिक प्रविधि र मल्टिडिसिप्लिनरी टिम एप्रोच विकास हुँदै गएको स्पष्ट पारेको छ।
विशेषगरी ब्रेनस्टेम तथा पोन्टाइन हेमरेज जस्ता अत्यन्त संवेदनशील अवस्थाबाट बिरामीलाई बचाउँदै क्रमशः फङ्सनल रिकभरी सम्म पुर्याउनु उपचार टोलीका लागि ठूलो उपलब्धि भएको अस्पतालले जनाएको छ।
नोबेल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पतालमा उपलब्ध न्युरोसर्जरी, अत्याधुनिक इमेजिङ, रेडिएसन अंकोलोजी, न्युरो-आईसीयू तथा पुनर्स्थापना सेवाबीचको समन्वयले पूर्वी नेपालमा जटिल न्युरोसर्जिकल रोगको उपचारका लागि थप विश्वास सिर्जना गरेको छ।
चिकित्सक टोलीका अनुसार, यस प्रकारका सफलताले गम्भीर मस्तिष्क रोगको उपचारका लागि विदेश जानुपर्ने बाध्यता न्यूनीकरण गर्न र नेपालमै विश्वस्तरीय विशेषज्ञ सेवा विस्तार गर्न थप प्रेरणा दिनेछ।
"यो केवल एउटा बिरामीको उपचारमा प्राप्त सफलता मात्र होइन; नेपालमा अत्याधुनिक न्युरोसर्जरी र मल्टिडिसिप्लिनरी न्युरोलोजिकल केयरको सम्भावनाको पनि एउटा उत्कृष्ट उदाहरण हो" प्रोफेसर डा. काफ्लेले बताए।
