उज्ज्वल थापा द्वारा लिखित Why Nepal? केवल एउटा पुस्तक मात्र होइन, नेपाललाई सकारात्मक रूपमा परिवर्तन गर्ने सपना, दृष्टिकोण र कार्ययोजनाले भरिएको वैचारिक दस्तावेज हो। यो पुस्तकले नेपालको वर्तमान अवस्था, चुनौतीहरू र सम्भावनाहरूलाई गहिरो रूपमा विश्लेषण गर्दै समृद्ध, आत्मनिर्भर र २१औँ शताब्दी सुहाउँदो नेपाल निर्माणको मार्गचित्र प्रस्तुत गर्दछ।
उज्ज्वल थापा दूरदर्शी युवा अभियन्ता, नैतिक राजनीतिक चिन्तक तथा “विबेकशील नेपाली” आन्दोलनका संस्थापक थिए। उनले नेपालको राजनीति केवल सत्ता प्राप्ति, विरोध, आन्दोलन र शक्ति संघर्षमा सीमित हुनु हुँदैन, बरु विचार, उत्तरदायित्व, नवप्रवर्तन र सकारात्मक नेतृत्वमा आधारित हुनुपर्छ भन्ने धारणा अघि सारेका थिए। Why Nepal? पुस्तक उनका वर्षौँका अनुभव, अध्ययन, प्रयोग, आत्मचिन्तन र राजनीतिक यात्राको सङ्ग्रह हो। यस पुस्तकमा उनले नेपालको विकासका लागि आवश्यक सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक सुधारका विषयमा स्पष्ट दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेका छन्। उनले नेपालका समस्याहरूलाई केवल सरकार वा राजनीतिक दलहरूको कमजोरीका रूपमा हेरेनन्, बरु नागरिक, समाज र राज्य सबैको साझा जिम्मेवारीका रूपमा व्याख्या गरे।
उज्ज्वल थापाको विचारमा “बिबेकशील नागरिक” भनेको अधिकारको माग मात्र गर्ने व्यक्ति होइन, आफ्नो कर्तव्य र जिम्मेवारीलाई पनि समान रूपमा बुझ्ने नागरिक हो। लोकतन्त्रलाई सफल बनाउन सचेत, जिम्मेवार र नैतिक नागरिकको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने उनको विश्वास थियो। यही सोचबाट उनले “बिबेकशील नेपाली” आन्दोलनको सुरुवात गरे, जसले युवालाई स्वच्छ राजनीति, जिम्मेवार नागरिक र नैतिक नेतृत्वतर्फ प्रेरित गर्यो। उनको आन्दोलनले टकरावपूर्ण राजनीतिभन्दा रचनात्मक सोच, शान्तिपूर्ण सुधार र सहभागितामूलक नेतृत्वलाई प्राथमिकता दियो। उनले बारम्बार भन्ने गर्थे, “नेपाल बनाउने जिम्मेवारी अरू कसैको होइन, हाम्रो आफ्नै हो।” यो भनाइले नेपाली युवामा देशप्रतिको उत्तरदायित्व, आत्मविश्वास र सक्रिय सहभागिताको भावना विकास गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। उज्ज्वल थापाले “उद्यमशील समाज” को अवधारणालाई पनि विशेष महत्व दिएका थिए।
उनका अनुसार समृद्ध राष्ट्र निर्माणका लागि केवल सरकारी रोजगारी वा वैदेशिक रोजगारमा निर्भर भएर पुग्दैन। युवाहरूले अवसर खोज्ने मात्र होइन, अवसर सिर्जना गर्ने क्षमता विकास गर्नुपर्छ। नवीन सोच, उद्यमशीलता, सिर्जनशीलता र जोखिम उठाउने साहसले मात्र आर्थिक रूपान्तरण सम्भव हुन्छ भन्ने उनको विश्वास थियो। उनले युवाहरूलाई समस्या देखेर निराश नहुन, बरु समाधान खोज्ने र समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने नेतृत्व लिन प्रेरित गरेका थिए। त्यस्तै, उनले “सेवक सरकार” को अवधारणा अघि सारे। उनका अनुसार सरकार जनताको मालिक होइन, सेवक हुनुपर्छ। राज्यका सम्पूर्ण संयन्त्र र शक्ति नागरिकको जीवन सहज, सुरक्षित, सम्मानित र समृद्ध बनाउन प्रयोग हुनुपर्छ। पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र जनमुखी सेवा प्रवाह लोकतान्त्रिक शासनको आधार हुनुपर्छ भन्ने उनको धारणा थियो। त्यसैगरी उनले “हितकारी राज्य” को कल्पना गरेका थिए, जहाँ प्रत्येक नागरिकले गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, सुरक्षा र समान अवसर प्राप्त गर्न सकून्। राज्यले नागरिकको क्षमता विकास गर्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ भन्ने उनको जोड थियो।
उज्ज्वल थापाले मेरिटोक्रेसी अर्थात् योग्यता, क्षमता, इमानदारी र योगदानका आधारमा नेतृत्व चयन हुनुपर्ने विचारलाई विशेष महत्व दिएका थिए। उनका अनुसार नातावाद, कृपावाद, समूहगत स्वार्थ र पुरानो शक्ति संरचनाले नेपालको विकासलाई अवरुद्ध बनाएको छ। योग्य, सक्षम र नैतिक व्यक्तिहरूलाई अवसर दिने प्रणालीले मात्र देशलाई सही दिशातर्फ अघि बढाउन सक्छ। त्यसैले उनले सधैं “विकल्प कुरेर बस्ने कि स्वयं विकल्प बन्ने?” भन्ने प्रश्नमार्फत युवालाई नेतृत्व र जिम्मेवारी लिन प्रेरित गर्थे।
सन् २०२१ मा उनको असामयिक निधन भए पनि उनका विचार, अभियान र योगदान नेपाली समाजमा अझै जीवित छन्। विशेष गरी युवापुस्तामा उनले छोडेको प्रेरणा आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ। Why Nepal? ले “देशले हाम्रो लागि के गर्यो?” भन्ने प्रश्नभन्दा “हामीले देशका लागि के गर्न सक्छौँ?” भन्ने सोचलाई प्राथमिकता दिन सिकाउँछ। यही कारणले यो पुस्तक केवल पढ्ने सामग्री मात्र होइन, परिवर्तनको आकांक्षा राख्ने प्रत्येक नेपालीका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ। सकारात्मक सोच, जिम्मेवार नागरिक र नैतिक नेतृत्वमार्फत नेपाललाई समृद्ध बनाउने सपना देख्ने सबैले यो पुस्तक अवश्य पढ्नुपर्ने कृति हो।
